Spotkania z diagnostyką – odcinek 12

W dzisiejszym odcinku omówimy badania związane z wykrywaniem i monitorowaniem chorób nerek.

Czas dla nerek, część 3 – badanie moczu.

Mocz jest płynem wytwarzanym w nerkach,zawiera produkty przemiany materii, niepotrzebne lub szkodliwe dla organizmu.
Wyniki badania moczu dostarczają licznych informacji na temat pracy i schorzeń układu moczowego ( nerek, pęcherza moczowego, moczowodów, cewki moczowej). Na podstawie analizy moczu można także rozpoznawać lub kontrolować przebieg wielu chorób np. takich, jak: cukrzyca, zaburzenia wydalania barwników żółciowych, osteoporoza. Wyróżniamy trzy grupy badań moczu:
1. Badanie ogólne moczu z osadem
2. Posiew moczu
3. Badanie biochemiczne moczu – oznaczanie stężenia substancji takich, jak: sód, potas, chlorki, wapń, fosfor, magnez, białko, glukoza, kreatynina, hormony i ich metabolity.
W moczu wykrywamy również leki i narkotyki.
BADANIE OGÓLNE MOCZU
PRZYGOTOWANIE: Do badania oddajemy mocz poranny, przy ścisłym zachowaniu zasad higieny. Należy dokładnie umyć ręce ciepłą wodą i mydłem. Następnie mężczyźni po odciągnięciu napletka powinni umyć wodą i mydłem okolice ujścia cewki moczowej, a kobiety całe krocze w kierunku od przodu do tyłu. Wytrzeć ciało można jałowym gazikiem lub ręcznikiem papierowym. Pierwszą porcję moczu należy oddać do toalety, następnie drugą porcję z tzw. strumienia środkowego oddajemy do przygotowanego pojemnika. Najlepiej gdy jest on zakupiony w aptece i ma pojemności ok. 100 ml. Naczynie dokładnie zakręcamy, podpisujemy imieniem i nazwiskiem. Minimalna ilość moczu do badania to 10 ml. Pojemniki na mocz są dostępne w każdej aptece zwykle w cenie ok. 2 zł.

NAJCZĘSTSZE BŁĘDY
Do najczęstszych błędów popełnianych przy oddawaniu moczu do analizy należą:
1.Oddanie moczu bez odpowiedniego podmycia się i/lub oddana jest pierwsza partia moczu. Takie postępowanie powoduje dostanie się do pojemnika wydzieliny z pochwy, nasienia oraz bakterii. Powoduje to uzyskanie
niewiarygodnego wyniku, często patologicznego, mamy wtedy do czynienia z tzw. wynikiem fałszywie dodatnim.
2. Oddawanie moczu do badania podczas menstruacji – obecność licznych erytrocytów w moczu.
3. Oddanie moczu do pojemnika po produktach żywnościowych np. słoik po słodkim dżemie. Niedokładnie umyte naczynie może być powodem obecności cukru w moczu.
BADANIE:
Badanie ogólne moczu składa się z trzech etapów: w pierwszym określamy barwę, ciężar właściwy, odczyn PH, przejrzystość. W drugim za pomocą testów paskowych badamy obecność w moczu -białka, albuminy, glukozy, krwi, bilirubiny, urobilinogenu, substancji ketonowych i azotynów. W trzecim oglądany jest osad moczu, określamy w nim obecność leukocytów, erytrocytów, komórek nabłonkowych, kryształów, bakterii.
BARWA MOCZU – prawidłowy mocz jest barwy złocisto – żółtej, substancją nadającą barwę są produkty przemiany bilirubiny. Ciemniejsza barwa moczu pojawia się, gdy pacjent jest odwodniony, a jasna, gdy przyjmuje dużo płynów. W przypadku niedrożności dróg żółciowych, czy też w wirusowym zapaleniu wątroby pojawia się mocz o kolorze ciemnego piwa. Czerwona barwa moczu świadczy o obecności krwi, co może wskazywać na infekcję dróg moczowych.
ODCZYN MOCZU- prawidłowo wartość pH moczu u ludzi zdrowych waha się w granicach 5,0 – 6,0. Może ulegać zmianie w zależności od diety (wysokobiałkowa, zakwaszająca powoduje niższe pH, dieta bogata w jarzyny powoduje, że mocz staje się zasadowy). Odczyn zasadowy występuje również w przypadku infekcji dróg moczowych i w upośledzonej regulacji gospodarki kwasowo- zasadowej organizmu.
PRZEJRZYSTOŚĆ- prawidłowy mocz jest przejrzysty. Zmętnienie może być wynikiem infekcji, obecnością licznych kryształów, zanieczyszczeniem.
CIĘŻAR WŁAŚCIWY: prawidłowy jest w granicach 1.005–1.030.
Bardzo wysoki ciężar właściwy może wynikać z dużego zagęszczenia moczu wskutek przyjmowania zbyt małych ilości płynów, ich nadmiernej utraty z organizmu Niskie wartości ciężaru właściwego są dowodem rozrzedzenia moczu wynikającego z nadmiernego przyjmowania płynów, ciężkiej choroby nerek lub stosowania leków moczopędnych.
BIAŁKO W MOCZU: prawidłowo – białko w moczu nie występuje. Do niedawna testy paskowe oznaczały tzw. białko całkowite. Czyli oznaczano wszystkie substancje białkowe obecne w moczu. Obecnie wykonujemy oznaczenie białka Albuminy. Jego obecność informuje o uszkodzeniu kłębuszków i kanalików
CUKIER W MOCZU: prawidłowo –glukoza w moczu nie występuje. Jej obecność zawsze świadczy o przekroczeniu progu nerkowego i patologii. Wynik dodatni informuje o źle kontrolowanej cukrzycy, chorobach nerek, zatruciu. U kobiet w ciąży próg nerkowy dla glukozy ulega obniżeniu, ale zawsze jej pojawienie się jest sygnałem do dokładnej kontroli glikemii u ciężarnej.
BILIRUBINA I UROBILINOGEN – prawidłowo nie występują. Ich obecność świadczy o poważnych schorzeniach wątroby i dróg żółciowych takich, jak: wirusowe zapalenie wątroby, marskość wątroby, nowotwory wątroby i/lub dróg żółciowych, niedrożność dróg żółciowych.
SUBSTANCJE KETONOWE: prawidłowo – w moczu nie występują. Ich obecność może świadczyć o źle kontrolowanej cukrzycy, stosowaniu diety o bardzo niskiej zawartości węglowodanów, głodzeniu lub zaburzeniach odżywiania. Stwierdza się je również u osób nadużywających alkohol.
AZOTYNY- prawidłowo – w moczu nie występują. Ich obecność jest spowodowana przekształceniem azotanów przez bakterie Gram (–) ujemne, będące najczęstszą przyczyną infekcji układu moczowego. Najczęściej występującą bakterią powodującą obecność azotynów w moczu jest Escherichia. Coli.

BADANIE OSADU MOCZU– otrzymuje się go po zwirowaniu ok. 10 ml moczu. Prawidłowo w osadzie mogą występować pojedyncze komórki nabłonkowe, leukocyty i erytrocyty. Nieliczne bakterie i kryształy ( szczawiany, fosforany).
ERYTROCYTY ( czerwone krwinki) –obecność kilku/kilkunastu/ kilkudziesięciu w polu widzenia może wynikać z uszkodzenia nerek lub pęcherza, kamicy nerkowej, infekcji układu moczowego, kłębuszkowego zapalenia nerek, nowotworu nerki lub pęcherza, tocznia ukł.
LEUKOCYTY ( białe krwinki) – obecność kilku/kilkunastu/ kilkudziesięciu w polu widzenia może świadczyć o zakażeniu układu moczowego, guzie pęcherza moczowego, stanie zapalnym w obrębie nerek, toczniu układowym lub infekcji: u kobiet – pochwy u mężczyzn – okolicy ujścia cewki moczowej.
WAŁECZKI- są to odlewy kanalików nerkowych, prawie zawsze są dowodem istnienia choroby nerek. Jedynie wałeczki szkliste – w liczbie 1-2 w preparacie mogą występować fizjologicznie w moczu o niskim pH. Wałeczki występują zwykle równocześnie z obecnością albuminy w moczu. Ze względu na budowę wyróżniamy wałeczki szkliste, ziarniste, woskowe, nabłonkowe, erytrocytarne.
KRYSZTAŁY W MOCZU- prawidłowo występują pojedyncze kryształy w polu widzenia. W przypadku zaburzenia metabolizmu ( gorączka), uszkodzeniu nerek lub kamicy nerkowej pojawia się ich większa liczba. Mogą być wskazówką co do składu kamieni nerkowych. Przyczyną obecności w moczu kryształów mogą być również niektóre leki. Wyróżniamy takie kryształy, jak: szczawiany, fosforany, moczany i kryształy kwasu moczowego.
BAKTERIE W MOCZU- prawidłowo nieliczne w polu widzenia. Ich większa liczba w świeżym moczu sugeruje infekcję bakteryjną układu moczowego.
GRZYBY I PIERWOTNIAKI ( Rzęsistek pochwowy) – prawidłowo nie występują, ich obecność jest wynikiem zakażenia narządów płciowych.
PASMA ŚLUZU- często występują w osadzie, nie mają znaczenia diagnostycznego.

ZBIÓRKA DOBOWA MOCZU.
Badania moczu wykonuje się również w tzw. zbiórce dobowej. Pozwala ona uzyskać informacje nie tylko o pracy układu moczowego, lecz całego organizmu. Badanie to umożliwia ocenę bilansu płynów oraz pozwala obliczyć ilość danego związku chemicznego np. białka, glukozy, kreatyniny, leukocytów, hormonów i ich metabolitów (np. kortyzol, kwas wanilino migdałowy) lub pierwiastków mineralnych (np. potasu, wapnia, fosfor), w moczu zebranym w ciągu 24 godz.
PRZYGOTOWANIE: Niektóre analizy wymagają dodania do zbiorki odpowiedniego stabilizatora i należy to zawsze ustalić z lekarzem lub z diagnostą w laboratorium. Pierwszy mocz poranny np. o godzinie 7.00 pacjent oddaje do toalety. Każdy następny zbierany jest do specjalnego naczynia objętości ok 3 litrów. Ostatnią porcję moczu należy oddać do naczynia o 7.00 rano dnia następnego. Ilość moczu należy zmierzyć, dokładnie wymieszać, odlać ok . 100 ml i dostarczyć do laboratorium. Prawidłowo człowiek oddaje w ciągu doby ok. 1500 ml moczu, Często należy również podać swój wzrost i wagę ciała.

POSIEW MOCZU
Posiew moczu jest badaniem bakteriologicznym. Polega na wyhodowaniu na specjalnych pożywkach bakterii obecnych w moczu. Wykonuje się je, jeśli wynik badania ogólnego odbiega od normy i np. wskazuje na zakażenie układu moczowego, a także gdy występują charakterystyczne dolegliwości (np. trudności z oddawaniem moczu, uczucie bolesnego parcia na pęcherz, częste oddawanie moczu z wrażeniem niepełnego opróżnienia pęcherza moczowego, krwiomocz).

OPIS BADANIA: Badanie trwa kilka dni średnio od 2 do 4. Po 48 godzinach hodowli w cieplarce, wyhodowane, patologiczne kolonie przesiewa się na inne podłoża i określa ich lekowrażliwość. Jest to istotne, w określeniu optymalnego antybiotyku, który należy podać w celu leczenia infekcji. Najczęściej infekcje układu moczowego wywołują takie bakterie jak Escherichia Coli, Coli, Proteus, Klebsiella, Enterokoki.
Jeżeli z posiewu moczu wyhodowane zostaną grzyby drożdżopodobne, to ich źródłem są zwykle narządy płciowe.

Monika Romańska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *