Elementarz samorządowy – odcinek 1

W ostatnim czasie samorząd terytorialny stał się stałym tematem wypowiedzi wielu polityków, dziennikarzy i publicystów, a to za sprawą wyłaniających się koncepcji na jego reformę, zarówno w wymiarze ustrojowym jak i kompetencyjnym. W przestrzeni publicznej pojawiają się bowiem propozycje zmian dotyczące np. ograniczenia kadencyjności organów, przyłączania gmin do większych miast, czy nawet wręcz przeobrażenia struktury samorządu poprzez likwidację powiatów. Tego typu pomysły spowodowały zawiązywanie się koalicji, zwłaszcza w środowisku samorządowców, którzy krytykują pojawiające się koncepcje i za priorytet stawiają sobie obronę samorządowych wartości. Należy jednak zauważyć, że zmiany są niezbędnym elementem rozwoju, a polski samorząd terytorialny po latach funkcjonowania potrzebuje pewnych przeobrażeń, chociażby po to, by sprostać współczesnym wyzwaniom społecznym, ekonomicznym czy problemom demograficznym, a do tego potrzebne są przekształcenia chociażby systemu jego finansowania. Jednak potencjalne reformy powinny zostać przeprowadzone w duchu szerokiej dyskusji, zarówno ze środowiskiem samorządowców, ale jak i z wszystkimi obywatelami po wszechstronnych konsultacjach.

Warto natomiast zadać sobie pytanie czy kwestie związane z samorządem terytorialnym – jego ustrojem, organami, czy zadaniami są dla społeczeństwa na tyle jasne i zrozumiałe, że możliwa jest publiczna merytoryczna dyskusja na temat ewentualnych reform?

Politycy zamiast edukować i wyjaśniać społeczeństwu intencje i korzyści płynące z ich decyzji, najczęściej skupiają się na wykorzystywaniu populistycznych haseł, niejednokrotnie nie dbając o warstwę merytoryczną przekazu. Między innymi takie postępowanie oraz przenoszenie politycznych konfliktów i animozji na grunt samorządu doprowadziło do znacznego zniechęcenia obywateli do spraw publicznych – również na poziomie lokalnym i regionalnym. Z badań bowiem wynika, że najważniejszymi powodami braku zaangażowania obywateli w sprawy swojego otoczenia są: upartyjnienie życia politycznego (obecne również w samorządach), niskie zaufanie społeczne, brak zaufania do państwa, czy niewielkie poczucie wpływu na sytuację w kraju oraz samorządu lokalnego.

Poważnym problemem staje się również niska frekwencja wyborcza, widoczna także na poziomie elekcji samorządowych. Jeżeli uznać ten rodzaj aktywności za wyznacznik dojrzałości obywatelskiej, to nie wygląda ona w polskich warunkach zbyt dobrze. Skoro standardem stało się, że połowa uprawnionych obywateli nie uczestniczy w lokalnych głosowaniach, to mamy do czynienia z wybitnie zarysowanym problemem, którego konsekwencje mogą być coraz bardziej widoczne.

A zatem przed jakimikolwiek decyzjami dotyczącymi zmian w zakresie działania samorządu terytorialnego niezbędna jest publiczna dyskusja, oparta na merytorycznych argumentach, rozpoznaniu potrzeb i pożądanych zmian, a także społecznej świadomości konsekwencji zaproponowanych reform. Ale do tego z kolei potrzebna wydaje się większa edukacja i świadomość obywatelska, której deficyty również zostały wykazane w wielu badaniach.

Niniejszy tekst jest początkiem całego cyklu artykułów, które – mam nadzieję – przybliżą czytelnikom podstawowe informacje dotyczące funkcjonowania samorządu terytorialnego, zarówno na szczeblu lokalnym, jak również regionalnym, z wyraźnym uwidocznieniem różnic między funkcjonowaniem gmin, powiatów i województw.

W następnym numerze przedstawione zostaną Państwu najważniejsze informacje dotyczące samorządu terytorialnego – jego istoty, struktury i najistotniejszych zasad funkcjonowania.

Michał Wójcik.
Doktor nauk społecznych w dyscyplinie nauki o polityce, autor publikacji naukowych z zakresu samorządu terytorialnego i partycypacji obywatelskiej. Podinspektor w Kancelarii Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *