Spotkania z diagnostyką – odcinek 33

Dzisiejszy odcinek jest dalszą kontynuacją cyklu pt. „ Być kobietą”i jest poświęcony Osteoporozie.

Osteoporoza jest chorobą, w czasie której dochodzi do zmniejszenia masy kości. Wraz z upływem lat nasze kości tracą powoli składniki mineralne i stają się cieńsze i słabsze. Utrata składników mineralnych powoduje zmniejszenie mineralnej gęstości kości, jej budowy i funkcji.
Jeżeli ubytek jest zbyt duży, dochodzi do złamań, które mogą wystąpić nawet po niewielkim urazie (są to tak zwane złamania osteoporotyczne). Najczęściej dotyczą kręgosłupa, kości przedramienia i szyjki kości udowej, ale mogą wystąpić również w innych miejscach.
Nasuwa się pytanie dlaczego kości tracą składniki mineralne, i dlaczego proces ten przebiega różnie. Otóż nasz organizm dąży do utrzymania stałego poziomu wapnia we krwi. Jeśli nasze pożywienie zawiera go zbyt mało, albo nie wchłania się w jelicie w wystarczającej ilości, to w takim przypadku wapń uwalniany jest z kości. Jeżeli taki proces trawa zbyt długo, to zaczyna rozwijać się takie choroby jak: osteoporoza, krzywica, próchnica.
Wapń jest podstawowym materiałem budulcowym naszych kości w zębów. Im więcej go wbudujemy w okresie dzieciństwa i młodości, tym są one mocniejsze i mamy zgromadzony większy zapas wapnia. Kość buduje się do około 30-ego roku życia, następnie między 30 a 50 rokiem życia tkanka kostna jest w stanie równowagi. Później rozpoczyna się stopniowe ubywanie masy kostnej. U kobiet ten okres zaczyna się w momencie menopauzy.
Warto przy tym pamiętać, że im więcej wapnia mamy w kościach, tym są one mocniejsze i trudniej się łamią. Kobiety z lekką nadwagą, o tzw. grubych kościach stosunkowo późno, lub wcale chorują na osteoporozę. Wynika to z dwóch faktów: zmagazynowania w tkance tłuszczowej estrogenów które chronią kości przed nadmierną utratą wapnia , oraz dużej masy kostnej. Kobiety szczupłe i drobne są w gorszej sytuacji. Ponieważ nie posiadają zapasu estrogenów, a masa kostna jest niewielka, u nich ryzyko wystąpienia osteoporozy jest większe.

Osteoporoza nie jest jednolitą chorobą, wyróżniamy jej trzy typy:
Typ 1 – osteoporoza pomenopauzalna – dotyczy kobiet w 5. i 6. dekadzie życia. Jej podstawową przyczyną to niedobór estrogenów, a proces zaniku kostnego jest dość szybki. W tym okresie najczęściej występują złamania kości promieniowej (złamanie nadgarstka lub przedramienia)
Typ 2 – osteoporoza starcza – dotyczy kobiet i mężczyzn 7 i 8 dekadzie życia. W tym wieku azanik kostny zwykle jest dość wolny (ok. 1 proc. rocznie), najpoważniejsze złamania dotyczą kręgów w kręgosłupie, szyjki kości udowej, kości biodra.
Typ 3 – osteoporoza wtórna – może być spowodowana innymi przyczynami i stanowi ok. 20 % wszystkich przypadków choroby. Dotyczy chorych w każdym wieku
Osteoporoza wtórna – powstaje w wyniku takich chorób jak:
1. zaburzenia hormonalne: nadczynność tarczycy, cukrzyca (zwłaszcza typu I), endometrioza
2. choroby przewodu pokarmowego przebiegające z zaburzeniami trawienia pokarmów i wchłaniania ( celiakia, resekcje żołądka lub jelit, choroby zapalne jelit czy przewlekłe choroby wątroby przebiegające z zastojem żółci)
3. przewlekła niewydolność nerek
4. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)
5. niektóre nowotwory ( białaczki, chłoniaki, szpiczak mnogi), hemofilia
6. przewlekłe zapalne choroby reumatyczne
Do leków sprzyjających powstaniu osteoporozy wtórnej należą m.in. glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe i heparyna.

Rozwój osteoporozy przyspiesza:
1. zła dieta (głównie mała podaż wapnia i witaminy D, niedożywienie)
2. palenie tytoniu
3. nadużywanie alkoholu
4. mała aktywność fizyczna
5. niedostateczna ekspozycja na światło słoneczne
Badania jakie wykonujemy w celu wykrycia choroby, jak i monitorowania jej przebiegu dzielimy na Podstawowe i Specjalistyczne. Do podstawowych, które możemy wykonać prawie w każdym laboratorium zaliczamy:
1. Densytometrię ( badanie gęstości mineralnej kości)
2. Poziom fosfatazy alkalicznej ( izoenzym kostny)
3. Poziom wapnia, fosforu we krwi i zbiórce dobowej moczu ( sprawdzenie czy pierwiastki tracimy nadmiernie razem z moczem)
4. Poziom witaminy D3total, poziom witaminy 1,25 ( OH)D3

Do badań specjalistycznych zaliczamy oznaczenia:
1. Kalcytoniny –fizjologicznie obniża poziom wapnia we krwi, hamuje uwalnianie wapnia z kości
2. Pyrylinksu D (dezoksypirydynolina, DPD)- jest oznaczanym w moczu markerem resorpcji kości
3. Osteokalcyny- jest wskaźnikiem tworzenia/przebudowy kości. Stanowi czynnik prognostyczny szeregu postępujących chorób kości. Wzrost poziomu osteokalcyny występuje w przypadku osteoporozy u kobiet po menopauzie. Pomiar stężenia we krwi wykorzystywany jest do oceny obrotu kostnego, oraz kontroli leczenia wpływającego na układ kostny.
4. Parathormonu –fizjologicznie podwyższa poziom wapnia we krwi, oznaczanie jego poziomu służy do różnicowani przyczyn hiperkalcemii (podniesionego poziomu wapnia w krwi) i hipokalcemii (obniżonego poziomu wapnia w krwi).
5. C telopeptydu kolagenu typu I- oznaczanie jego poziomu jest stosowane w ocenie obrotu kostnego i kontroli skuteczności leczenia lekami hamującymi wypłukiwanie wapnia z kości. Pomaga określić ryzyko złamania osteoporotycznego. Spadek poziomu ICTP po leczeniu bisfosfonianami i estrogenami świadczy o skutecznym leczeniu osteoporozy.

Monika Romańska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *