Dzisiejszy odcinek kontynuuje nową serię pt. Męskie Sprawy. Jest to nowy cykl artykułów poświęconych naszym panom. Odcinek czwarty  poświęcony jest diagnostyce prostaty.

Co to jest PSA:

Jest to specyficzne białko wytwarzane przez komórki prostaty (ang. ProstateSpecific Antygen, PSA), oraz  w bardzo niewielkiej ilości także w gruczole piersiowym kobiet. Swoją rolę biologiczną wykazuje w praktyce tylko u mężczyzn,  działa w procesie upłynniana nasienia.

PSA występuje głównie w dwóch formach:  kompleksu z białkami i  postaci wolnej.  Ponieważ  PSA jest bardzo specyficznym białkiem,  wytwarzanym praktycznie przez jeden narząd, oznaczanie jego stężenia wykorzystywane jest w monitorowania  stanu fizjologicznego  i patologicznego prostaty. PSA  jest najważniejszym markerem raka prostaty CaP (łac. Carcinoma prostatae), jego odkrycie spowodowało znaczny postęp w profilaktyce, diagnostyce oraz monitorowaniu zaawansowania i przebiegu leczenia tego raka.

Prawidłowa interpretacja wyniku pomiaru PSA jest możliwa tylko w odniesieniu do wieku badanego, wiedzy na temat obecności chorób układu moczowo-płciowego, stanu klinicznego pacjenta.

Wzrost stężenia PSA występuje w przypadkach Łagodnego przerostu prostaty ( BPH ang. benignprostatichyperplasia), stanów zapalnych prostaty (prostatitis), zakażeń układu moczowo-płciowego, urazów mechanicznych, masażu i punkcji ( nakłucie). Występuje również po palpacyjnym badania prostaty, które jest wykonywanym przez lekarza urologa, badanie takie odbywa się przez odbyt ( tzw. badanie per rectum). Aktywność seksualna, znaczna aktywność fizyczna (m.in. jazda na rowerze, jazda konna) może również wywołać wzrost tego markera.

W sumie każda nieprawidłowość jaka spotyka prostatę, może spowodować podniesienie stężenia PSA. Aby uniknąć nieprawidłowej interpretacji wyniku badania, najlepszym wydaje się być śledzenie zmian poziomu PSA, zachodzących w danym czasie.

Obniżone stężenie obserwujemy u pacjentów przewlekle leżących.

Stężenie PSA w krwi rośnie wraz z wiekiem i dlatego zakresy norm przedstawiane są w przedziałach wiekowych, najczęściej dekadach. Na ogół przyjmuje się, że stężenie PSA wyższe bądź równe ≥ 4 ng/ml (tzw. szara strefa) stanowi sygnał do dalszej diagnostyki w kierunku CaP, mimo, że wielkości  takie stwierdzane są u ok. 13% zdrowych mężczyzn powyżej 55. roku życia. Niekiedy do szarej strefy zalicza się stężenia  PSA powyżej > 3 ng/ml.   Zgodnie z  zaleceniami każdy mężczyzna po ukończeniu 50. roku życia powinien raz w roku mieć oznaczane stężenie PSA w surowicy krwi. Uzyskany wynik powinien być odnoszony do zakresu dla przedziału wieku badanego i interpretowany w oparciu o wywiad rodzinny. W przypadku stężenia PSA  plasującego się w szarej strefie: ≥ 4-10 ng/ml, zalecenia wskazują na konieczność  oznaczania stosunku wolnego PSA (fPSA) do PSA całkowitego. Mężczyźni z grupy podwyższonego ryzyka, np. CaP w wywiadzie rodzinnym,  powinni monitorować stężenie PSA corocznie,  już od 40 roku życia. 

Jeśli stężenie PSA przekracza 3 lub 4 ng/ml, lekarz może zaproponować wykonanie biopsji. Oznacza to pobranie próbek tkanki prostaty do badania mikroskopowego.

Biopsja prostaty – to zabieg przeprowadzany w warunkach ambulatoryjnych w miejscowym znieczuleniu. Polega na pobraniu tkanki prostaty za pomocą grubej igły i zbadanie pobranych wycinków przez lekarza Patomorfologa ( badanie histopatologiczne). Celem badania jest potwierdzenie lub wykluczenie raka prostaty

Klasyczna biopsja prostaty jest wykonywana pod kontrolą USG, robione jest tzw. mapowanie – czyli z różnych części gruczołu są pobierane wycinki ( bioptaty)  w liczbie od 10-12. Nie wszystkie onkologiczne zmiany stercza są widoczne w klasycznym USG, powoduje to pominięcie części z nich,  a w konsekwencji nie wykrycie raka stercza. Alternatywą dla klasycznego USG są precyzyjne biopsje prostaty oparte o fuzję obrazów wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego (mpMRI) i USG w czasie rzeczywistym. Zabieg można wykonać  na drodze przezodbytniczej jak również przezkroczowej. Biopsja fuzyjna polega na wcześniejszym uwidocznieniu obszarów podejrzanych o obecność raka w badaniu rezonansem magnetycznym (mpMRI). Technika umożliwiająca nałożenie obrazów rezonansu magnetycznego, na obrazy USG w czasie rzeczywistym (fuzja obrazów), pozwala na precyzyjne wyznaczenie miejsc pobrania materiału. Biopsję prostaty można wykonywać wielokrotnie. Jeżeli wynik PSA jest wysoki, a biopsja nic nie wykazała, to zabieg taki należy powtórzyć. Może się tak zdarzyć że w prostacie toczy się proces nowotworowy, ale lekarzowi wykonującemu biopsję nie udało się pobrać wycinka z miejsca w którym jest rak.

Wynik biopsji: wynik badania histopatologicznego jest wydawany po ok 2 tygodniach od dnia wykonania zabiegu. Bioptaty są utrwalane w formalinie, następnie poddawane obróbce chemicznej w celu otrzymania preparatu histologicznego, grubości 3-4 mikronów. Wybarwione preparaty są oceniane przez lekarza Patomorfologa. W celu doprecyzowania diagnozy  zlecane są dodatkowe barwienia immunohistochemiczne, więc na wynik badania czekamy kilka dni dłużej.

Monika Romańska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *